Ga Gia Lâm và sân bay Gia Lâm: hai dấu tích đặc biệt của Long Biên

Nhắc đến Long Biên, nhiều người sẽ nghĩ ngay tới cây cầu thép hơn một thế kỷ tuổi, bãi giữa sông Hồng hay những khu phố cũ vẫn giữ được nhịp sống rất riêng của Hà Nội. Thế nhưng, ít ai biết rằng vùng đất này từng đồng thời sở hữu cả một nhà ga đường sắt và một sân bay. Hai công trình tưởng như không liên quan ấy lại cùng kể về một Long Biên rất khác - nơi từ lâu đã giữ vai trò kết nối con người, hàng hóa và những hành trình, góp phần tạo nên diện mạo của Hà Nội qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Có những nơi được nhớ tới bởi những công trình biểu tượng. Có những nơi được nhắc đến bởi lịch sử lâu đời hay những làng nghề đã tồn tại hàng trăm năm. Riêng Long Biên, điều đặc biệt dường như lại nằm ở những cuộc dịch chuyển.

Từ rất sớm, vùng đất nằm ở phía Đông sông Hồng này đã giữ một vị trí đặc biệt trong quá trình phát triển của Hà Nội. Dòng sông vừa là ranh giới tự nhiên, vừa là tuyến giao thông quan trọng. Muốn đi về các tỉnh phía Bắc hay vùng Đông Bắc, Long Biên gần như luôn là điểm phải đi qua. Cũng vì thế, nơi đây dần trở thành cánh cửa kết nối Thủ đô với những vùng đất bên ngoài.

Không phải ngẫu nhiên mà cây cầu Long Biên được xây dựng ở đây. Cũng không phải ngẫu nhiên mà sau đó là Ga Gia Lâm rồi sân bay Gia Lâm lần lượt xuất hiện trên cùng một vùng đất.

Nếu nhìn trên bản đồ, đó chỉ là những công trình giao thông. Nhưng nếu nhìn dưới góc độ văn hóa đô thị, chúng lại là những dấu mốc cho thấy Long Biên đã từng đóng vai trò như một nơi gặp gỡ của biết bao dòng người, dòng hàng hóa và cả những câu chuyện đời sống suốt hơn một thế kỷ.

Ga Gia Lâm - nơi những chuyến tàu mang theo nhiều hơn hành khách

Đối với nhiều người, nhà ga chỉ là nơi bắt đầu hoặc kết thúc một chuyến đi. Nhưng trong lịch sử của một thành phố, nhà ga còn là nơi chứng kiến sự dịch chuyển của cả đời sống.

Được xây dựng từ đầu thế kỷ XX cùng với hệ thống đường sắt Đông Dương, Ga Gia Lâm nhanh chóng trở thành một đầu mối quan trọng ở phía Đông Hà Nội. Từ nơi đây, những đoàn tàu nối Thủ đô với Hải Phòng, Lạng Sơn và nhiều tỉnh phía Bắc không chỉ đưa người đi, mà còn đưa hàng hóa, nông sản, thư từ và cả những câu chuyện từ khắp nơi đổ về thành phố.

Sân ga Gia Lâm khoảng thập niên 1990 (Nguồn ảnh: Ảnh sưu tầm - Báo Dân Việt)

Mỗi chuyến tàu cập bến hay rời ga đều góp phần tạo nên nhịp sống của Hà Nội. Có người đến để học tập, lập nghiệp. Có người rời thành phố sau những năm tháng gắn bó. Những chuyến tàu cứ lặng lẽ đi qua, nhưng phía sau mỗi chuyến đi luôn là những cuộc gặp gỡ, chia xa và những đổi thay trong cuộc sống.

Có lẽ vì vậy mà nhà ga chưa bao giờ chỉ là một công trình giao thông. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội về những chuyến tàu tuổi thơ, những lần tiễn người thân hay cảm giác háo hức trước một hành trình mới.

Ngày nay, Ga Gia Lâm vẫn đều đặn đón những đoàn tàu mỗi ngày. Nhịp sống không còn tấp nập như nhiều thập kỷ trước, nhưng tiếng còi tàu vang lên giữa lòng thành phố vẫn khiến người ta cảm nhận được một phần ký ức cũ của Hà Nội còn đang tiếp tục chuyển động.

Ga Gia Lâm ngày nay (Nguồn ảnh: Ninh Tito)

Sân bay Gia Lâm - cánh cửa từng mở Hà Nội lên bầu trời

Nếu Ga Gia Lâm là nơi chứng kiến nhịp sống thường nhật của những đoàn tàu ra vào thành phố, thì sân bay Gia Lâm lại gắn với những dấu mốc đặc biệt trong lịch sử Hà Nội và cả đất nước.

Được xây dựng từ năm 1935, sân bay Gia Lâm ban đầu phục vụ mục đích quân sự trước khi đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau qua từng giai đoạn lịch sử. Từ thời kỳ kháng chiến, những năm đất nước bị chia cắt cho đến giai đoạn hòa bình và tái thiết, nơi đây đều hiện diện như một phần của dòng chảy lịch sử. Không chỉ là nơi máy bay cất và hạ cánh, sân bay Gia Lâm còn là chứng nhân của những biến động đã góp phần định hình diện mạo Hà Nội suốt thế kỷ XX.

Sân bay Gia Lâm trong thời kỳ tiếp quản Thủ đô
(Nguồn ảnh: Trung tâm Lưu giữ quốc gia)

Ở một góc nhìn rộng hơn, sự tồn tại của sân bay Gia Lâm cho thấy Long Biên từ rất sớm đã không chỉ là cửa ngõ giao thương của Thủ đô, mà còn là vùng đất giữ vai trò quan trọng về chiến lược, quốc phòng và đối ngoại. Chính vì thế, lịch sử của sân bay không chỉ gói gọn trong câu chuyện của ngành hàng không, mà còn phản chiếu hành trình phát triển của Hà Nội qua nhiều thời kỳ - từ một thành phố trong chiến tranh đến một Thủ đô đang từng bước hội nhập và mở rộng kết nối với thế giới.

Ngày nay, dù không còn là cửa ngõ hàng không của Hà Nội, sân bay Gia Lâm vẫn lặng lẽ hiện diện như một dấu tích của ký ức. Giữa nhịp phát triển không ngừng của đô thị, nơi đây nhắc người ta rằng Long Biên từng không chỉ là nơi những chuyến đi bắt đầu, mà còn là vùng đất đã đồng hành cùng nhiều thời khắc quan trọng của lịch sử dân tộc.

Sân bay Gia Lâm hiện do Quân chủng Phòng không không quân quản lý, khai thác với vai trò chính là sân bay quân sự
(Nguồn ảnh: Internet)

Điều đặc biệt không nằm ở nhà ga hay sân bay

Thực ra, điều khiến Ga Gia Lâm và sân bay Gia Lâm trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở tuổi đời hay giá trị lịch sử của từng công trình.

Điều đáng chú ý hơn là cả hai cùng xuất hiện trên một vùng đất.

Điều đó phản ánh rất rõ vị trí của Long Biên trong cấu trúc đô thị Hà Nội. Nơi đây không chỉ là khu vực nằm bên kia sông Hồng, mà còn là cửa ngõ để thành phố kết nối với những vùng đất khác. Từ đường bộ, đường sắt đến đường hàng không, nhiều tuyến giao thông quan trọng đều từng hội tụ tại Long Biên, biến nơi đây thành một trong những điểm trung chuyển sôi động nhất của Thủ đô suốt nhiều thập kỷ.

Có những vùng đất được hình thành từ hoạt động buôn bán. Có những vùng đất phát triển từ các làng nghề truyền thống. Còn Long Biên có lẽ lại lớn lên cùng những cuộc dịch chuyển.

Những đoàn tàu lăn bánh, những chuyến bay cất cánh hay dòng người qua lại mỗi ngày không chỉ góp phần thay đổi diện mạo đô thị, mà còn tạo nên tính cách rất riêng của vùng đất này: luôn rộng mở, luôn kết nối và luôn là nơi những hành trình bắt đầu.

Đi qua Long Biên để đọc một phần lịch sử của Hà Nội

Hà Nội hôm nay đã có thêm nhiều cây cầu mới, những tuyến đường hiện đại và sân bay Nội Bài trở thành cửa ngõ hàng không lớn nhất miền Bắc. Vai trò của Ga Gia Lâm hay sân bay Gia Lâm cũng dần thay đổi theo thời gian.

Thế nhưng, giữa nhịp phát triển không ngừng của thành phố, hai dấu tích ấy vẫn âm thầm tồn tại như những chứng nhân của lịch sử. Chúng nhắc người ta rằng Long Biên không chỉ là nơi có cây cầu nổi tiếng hay những hàng quán lâu năm, mà còn là vùng đất từng góp phần mở ra biết bao hành trình của Hà Nội.

Nếu có dịp ghé Long Biên, hãy thử dành một buổi sáng đi ngang Ga Gia Lâm, lắng nghe tiếng tàu rời ga, rồi tiếp tục dạo bước trên cầu Long Biên để ngắm dòng sông Hồng. Chỉ trong một quãng đường ngắn, bạn sẽ cảm nhận được rất rõ tinh thần của vùng đất này - một nơi mà quá khứ và hiện tại vẫn đang song hành, nơi mỗi công trình đều kể về một thời kỳ Hà Nội không ngừng mở rộng những kết nối của mình.

Đó cũng là một lát cắt thú vị mà Quận Ngon Du Ký Long Biên của Ninh Tito muốn gợi mở. Bởi để hiểu một vùng đất, đôi khi không chỉ cần tìm đến những món ăn ngon, mà còn cần lắng nghe những câu chuyện đã âm thầm định hình nên bản sắc của nơi ấy. Long Biên là một trong số đó - nơi mỗi chuyến tàu, mỗi cây cầu và cả một sân bay cũ đều góp phần kể lại câu chuyện về một Hà Nội luôn chuyển động và không ngừng kết nối.

Chia sẻ thêm những câu chuyện thú vị về ẩm thực và đời sống, văn hoá cùng Ninh tại:

• Facebook: Ninh Tito

• Instagram: @ninheating

• Youtube: Ninh Titô