Người ta thường nhận ra sự giao mùa khi cảnh vật đồng loạt thay áo mới. Nhưng với Hà Nội, mùa thu lại gõ cửa bằng những bước chân thật khẽ khàng. Nó bắt đầu từ những điều nhỏ bé đến mức nếu vội vã, người ta sẽ dễ dàng bỏ lỡ: một buổi sáng bớt đi cái oi nồng bức bối, cơn gió man mát lướt qua phố quen, chút hương hoa sữa thoảng nhẹ bâng quơ, hay một gánh cốm xanh non vừa đậu lại nơi góc vỉa hè.
Những hình ảnh dung dị ấy đã dệt nên mùa thu trong tâm tưởng của bao thế hệ người Hà Nội. Mùa thu Thủ đô không chỉ khoác lên mình chiếc áo lá vàng rực rỡ hay ướp đẫm mùi hoa sữa. Đó còn là bức tranh sống động về tiết trời êm dịu, về nhịp sống bỗng chốc chậm lại, về những thức quà dân dã gọi mời và cách người ta tận hưởng một Hà Nội thong dong nhất trong năm.
Nếu đang tìm mùa thu Hà Nội có gì, nên đi đâu và ăn gì, Ninh gợi ý bắt đầu bằng một buổi đi bộ qua Phan Đình Phùng và Hoàng Diệu, một gói cốm ăn từng nhúm, hoặc một buổi chiều ven Hồ Tây. Còn nếu có dịp đi ngang Nguyễn Du vào tối ít gió, bạn sẽ hiểu vì sao năm nào người Hà Nội cũng có chuyện để tranh luận về hoa sữa.
01. Buổi sáng bớt oi, việc đi bộ bỗng dễ chịu hơn
Sau những ngày hè nắng nóng đến mức chỉ muốn chui rịt trong phòng điều hòa, thu Hà Nội mang tới một cảm giác nhẹ nhõm hẳn. Nắng không còn gắt gỏng rát mặt nữa. Thích nhất là vào sáng sớm hay khi tối muộn, ra đường bắt đầu thấy gió mát hiu hiu, thỉnh thoảng mang theo chút se lạnh rất dễ chịu.
Nắng Hà Nội dịu lại trong tiết trời sang thu (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
Thực ra thời tiết Hà Nội bây giờ cũng thất thường. Tháng 9 nhiều hôm vẫn nắng "vỡ đầu", phải mãi đến tháng 11 người ta mới bắt đầu lôi áo khoác ra mặc. Nhưng dù thời tiết có ẩm ương, cái không khí nửa nóng nửa lạnh của mùa thu vẫn luôn làm người ta muốn bước ra đường. Chẳng còn cảnh ai nấy trùm kín mít, phóng xe vù vù để chạy trốn mặt trời. Người Hà Nội tự nhiên sống chậm lại một nhịp. Họ thong thả tản bộ, đạp xe quanh hồ, hay đơn giản là ra ngồi quán nước vỉa hè nhìn ngắm xe cộ. Giữa một thành phố lúc nào cũng tắc đường và hối hả, mùa thu cứ thế tạo ra những khoảng thời gian thảnh thơi hiếm hoi.
02. Phan Đình Phùng và Hoàng Diệu, hai con phố để đi dưới bóng cây
Mùa thu Hà Nội không phải lúc nào cũng có những hàng cây đồng loạt chuyển sang sắc vàng. Nhiều tuyến phố vẫn giữ màu xanh của tán lá, nhưng ánh sáng thay đổi khiến cảnh vật mang một diện mạo khác.
Trên phố Phan Đình Phùng, những hàng cây cổ thụ tạo thành vòm xanh trải dài trên mặt đường. Khi nắng chiếu qua kẽ lá, những khoảng sáng và bóng đổ đan xen trên vỉa hè, làm nổi bật những công trình kiến trúc cũ hai bên phố. Đây cũng là một trong những tuyến phố được nhiều người lựa chọn để đi bộ và chụp ảnh vào mùa thu.
Đường Phan Đình Phùng luôn được nhắc tới mới hình ảnh nắng xiên cũng những hàng cây cổ thụ trăm năm tuổi (Nguồn ảnh: Sưu tầm)
Không xa đó, phố Hoàng Diệu cũng là một con đường "nên được nhắc tới nhiều hơn". Tuyến phố có hàng cây lâu năm, những công trình mang dấu ấn lịch sử và không gian tương đối thoáng đãng. Vào những ngày nắng đẹp, người đi đường có thể cảm nhận rõ sự kết hợp giữa cảnh quan cây xanh và kiến trúc đô thị Hà Nội.
Điều thú vị là vẻ đẹp mùa thu không nhất thiết nằm ở một chiếc lá vàng hay một con đường phủ đầy lá rụng. Đôi khi, chỉ cần ánh nắng dịu hơn, bóng cây dài hơn và không khí bớt oi nóng, con phố quen thuộc đã đủ mang đến cảm giác khác biệt.
03. Hương hoa sữa – Mùi hương nồng nàn "đặc trưng" của thu Hà Nội
Nếu lá vàng là hình ảnh thường được dùng để gợi nhắc mùa thu ở nhiều nơi trên thế giới, thì với Hà Nội, hoa sữa lại là một dấu hiệu rất riêng. Những chùm hoa nhỏ màu trắng ngà không quá nổi bật khi nhìn từ xa, nhưng hương thơm của chúng có thể lan tỏa trên cả một đoạn phố khi vào mùa nở rộ.
Hoa sữa thường xuất hiện từ cuối hè sang thu, đặc biệt được nhắc đến nhiều trong khoảng tháng 9 và tháng 10. Loài hoa này đã trở thành một phần trong ký ức đô thị, đi vào thơ ca và âm nhạc như một hình ảnh gắn với Hà Nội những ngày chuyển mùa.
Hương hoa sữa - mùi hương tự nhiên báo hiệu mùa thu đã chạm ngõ Hà Nội (Nguồn ảnh: Sưu tầm)
Phố Nguyễn Du thường được nhắc đến khi nói về hoa sữa. Bên cạnh đó, người yêu mùa thu cũng có thể tìm đến khu vực phố Quang Trung, Trần Hưng Đạo hoặc những tuyến đường có hàng cây hoa sữa lâu năm. Mỗi nơi lại mang đến một trải nghiệm khác nhau: có đoạn phố thơm dịu, có nơi hương hoa đậm hơn, nhất là vào những buổi tối ít gió.
Tuy nhiên, nhắc đến hoa sữa mỗi năm, dư luận lúc nào cũng chia 2 phe "kẻ mê - người ghét". Kẻ mê thì tranh thủ hít hà cho căng lồng ngực, bảo rằng vắng hoa sữa thì thu còn gì là thu. Người sợ lại vội vã rồ ga qua phố, càu nhàu vì hương sao mà gắt quá. Nhưng ngẫm lại mà xem, chính cái sự 'yêu - ghét' rạch ròi ấy lại biến hoa sữa thành một thứ gia vị dùng dằng khó bỏ, một câu chuyện rôm rả không thể thiếu mỗi độ thu về.
04. Hồ Tây – Một khoảng trời rộng hơn giữa lòng thành phố
Hồ Tây vẫn luôn là địa điểm yêu thích của nhiều người vào cuối ngày đặc biệt trong tiết trời mát mẻ của mùa thu Hà Nội (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
Hồ Tây là một khoảng không gian đặc biệt trong cấu trúc đô thị Hà Nội. Với diện tích mặt nước rộng lớn, những con đường ven hồ và các khu dân cư lâu đời bao quanh, nơi đây mang đến một diện mạo khác biệt so với những tuyến phố đông đúc ở khu vực trung tâm.
Khi thời tiết chuyển sang thu, Hồ Tây trở thành điểm hẹn quen thuộc của những người muốn đi bộ, đạp xe hay ngắm hoàng hôn. Ánh sáng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày, khiến mặt hồ khi xanh dịu dưới nắng sớm, lúc lại ánh lên sắc vàng cam khi chiều xuống. Những cơn gió từ mặt nước cũng đem đến cảm giác dễ chịu cho người dạo bước ven hồ.
Điều thú vị là một vòng Hồ Tây còn mở ra hành trình khám phá nhiều lớp không gian của Hà Nội. Dọc theo cung đường ven hồ, những ngôi làng cổ, đình chùa và công trình tín ngưỡng lâu đời vẫn hiện diện bên cạnh các khu dân cư mới, quán cà phê và những không gian mang phong cách hiện đại. Sự đan xen ấy tạo nên diện mạo riêng của Hồ Tây – nơi dấu tích của một Hà Nội xưa vẫn tiếp tục tồn tại trong nhịp sống đô thị hôm nay.
05. Cốm – Thức quà mang theo hương vị của mùa lúa non
Nhắc đến mùa thu Hà Nội, cốm là một trong những thức quà khó có thể bỏ qua. Những hạt cốm xanh non, dẻo mềm, mang hương thơm của lúa nếp mới đã trở thành hình ảnh gắn bó với mùa thu trong đời sống ẩm thực của người Hà Nội.
Đằng sau một gói cốm nhỏ là cả một quy trình làm nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ. Người làm cốm phải chọn đúng thời điểm thu hoạch lúa nếp khi hạt còn non, sau đó trải qua các công đoạn rang, giã, sàng và lọc để tạo nên những hạt cốm thành phẩm. Mỗi công đoạn đều ảnh hưởng đến màu sắc, độ dẻo và hương thơm của cốm.
Thức quà “khó thiếu” mỗi mùa thu ở Hà Nội (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
Trong số những vùng làm cốm nổi tiếng ở Hà Nội, làng Vòng và Mễ Trì là hai địa danh thường được nhắc đến. Cốm làng Vòng gắn với nghề làm cốm truyền thống của khu vực Dịch Vọng, còn Mễ Trì cũng có lịch sử làm cốm và những sản phẩm mang đặc trưng riêng. Những làng nghề này cho thấy cốm không đơn thuần là một món ăn theo mùa, mà còn là kết quả của kinh nghiệm canh tác và kỹ thuật chế biến được truyền qua nhiều thế hệ.
Cốm tươi thường được thưởng thức trực tiếp, ăn từng chút một để cảm nhận vị dẻo và hương thơm tự nhiên. Người Hà Nội cũng có thể ăn cốm cùng chuối chín, thưởng thức với trà hoặc tìm đến những món ăn được chế biến từ cốm như xôi cốm, chả cốm, chè cốm và bánh cốm.
Nếu muốn mua cốm làm quà, bạn có thể ghé qua những địa chỉ sau đây mà Ninh gợi ý nha ^^
↪ Gợi ý địa chỉ mua cốm và sản phẩm từ cốm:
Cốm làng vòng gia truyền Cô Thảo - Đầu cổng Làng Vòng, Ngõ 44 Trần Thái Tông, phường Cầu Giấy, HN
Cốm làng Vòng cô Mận - 21 Trương Công Giai, phường Cầu Giấy, HN
Cốm Thanh Hùng - 62 Trần Xuân Soạn, phường Hai Bà Trưng, HN
Xôi cốm bà Loan - 41 Hàng Than, phường Ba Đình, HN
Đỗ Thế Gia - Bánh mứt gia truyền (bánh cốm, xôi cốm, cốm xào,..) - 220 Võ Chí Công, phường Tây Hồ, HN
Còn nếu muốn tìm hiểu thêm về làng cốm truyền thống, bạn có thể đọc thêm về Cốm Làng Vòng để hiểu thêm vì sao khi nhắc tới cốm nhiều người sẽ nghĩ ngay tới Làng Vòng nhé.
06. Mùa thu Hà Nội ăn gì ngoài cốm?
Cốm có thể là biểu tượng nổi bật nhất, nhưng ẩm thực mùa thu Hà Nội còn có nhiều thức quà đáng thử khác. Có những món gắn với mùa vụ như hồng, sấu ngâm, chả rươi; cũng có những món ăn vặt quen thuộc quanh năm nhưng trở nên hấp dẫn hơn khi tiết trời dịu mát như nem chua rán, bánh gối, há cảo hay một tách cà phê.
HOA QUẢ DẦM
Khi thu về, những mẹt hồng giòn, hồng chín bắt đầu xuất hiện nhiều hơn tại các khu chợ và cửa hàng hoa quả. Hồng giòn có vị ngọt thanh, phần thịt chắc; trong khi hồng chín mềm lại mọng nước và ngọt đậm hơn. Bên cạnh đó, sấu ngâm, mơ ngâm và các loại hoa quả ngâm cũng là thức uống quen thuộc của người Hà Nội. Vị chua ngọt của quả hòa cùng nước đường, thêm chút đá tạo nên món giải khát dễ uống trong những ngày giao mùa.
↪ Gợi ý địa điểm thưởng thức:
Hoa quả dầm Thái Phiên - Đầu ngõ 25 Thái Phiên, phường Hai Bà Trưng
Hoa quả dầm Thái Phiên - địa điểm yêu thích của nhiều tín đồ hoa quả dầm (Nguồn ảnh: Châu Anh - Phụ nữ số)
CHẢ RƯƠI
Nhắc đến món ăn mang tính mùa vụ, chả rươi là cái tên khó bỏ qua. Rươi thường xuất hiện vào những thời điểm nhất định trong năm, trong đó có mùa thu. Rươi được trộn cùng trứng, thịt băm, thì là, hành hoa và vỏ quýt thái nhỏ rồi đem rán vàng. Lớp ngoài giòn nhẹ, bên trong mềm béo cùng hương thơm đặc trưng khiến món ăn này trở thành thức quà được nhiều người mong đợi mỗi độ rươi về.
↪ Gợi ý địa điểm thưởng thức:
Chả rươi Hưng Thịnh - 01 Hàng Chiếu, phường Hoàn Kiếm, HN
Chả rươi - Thức quà xuất hiện dày đặc vào vụ cuối thu đầu đông (khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch) hằng năm (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
CÁC MÓN ĂN VẶT CHIÊN RÁN: BÁNH GỐI, BÁNH TÔM, NEM CHUA RÁN,…
Khi thời tiết se mát, những món quà vặt nóng giòn cũng trở nên hấp dẫn hơn. Nem chua rán với lớp vỏ vàng giòn thường được ăn kèm tương ớt; bánh gối có phần nhân thịt, miến, mộc nhĩ và trứng cút bên trong lớp vỏ chiên giòn. Há cảo với lớp vỏ mềm dai, nhân thịt hoặc tôm lại là lựa chọn nhẹ nhàng hơn cho những buổi chiều dạo phố. Đây không phải những món riêng của mùa thu, nhưng rất dễ bắt gặp trong những cuộc hẹn ăn vặt quen thuộc của người Hà Nội.
↪ Gợi ý địa điểm thưởng thức:
Há Cảo Hàng Bồ - 57 Hàng Bồ, phường Hoàn Kiếm, HN
Bánh gối gốc đa - 52 Lý Quốc Sư, phường Hoàn Kiếm, HN
Bánh gối Bà Phú - Ngách 57 Ngõ 44 Hào Nam, phường Ô Chợ Dừa, HN
Bánh tôm Hòa Nhã - 49 Ngõ 50 Đặng Thai Mai, phường Tây Hồ, HN
Nem chua rán Lyly - 35/19 Đặng Thai Mai, phường Tây Hồ, HN
Nem chua rán Tạm Thương
Nem chua rán - Món ăn vặt yêu thích quốc dân đủ mọi lứa tuổi đủ mọi thời điểm đặc biệt là trong tiết trời mát mẻ của Hà Nội (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
BÁNH TRUNG THU
Mùa thu cũng gắn với Tết Trung thu và những chiếc bánh nướng, bánh dẻo. Nếu bánh nướng có lớp vỏ vàng nâu cùng phần nhân đa dạng, thì bánh dẻo gây ấn tượng bởi lớp vỏ mềm, dẻo và hương thơm của nước hoa bưởi. Thưởng thức bánh cùng một ấm trà trong buổi sum họp gia đình đã trở thành thói quen quen thuộc, gắn với ý nghĩa đoàn viên của ngày Tết trông trăng.
↪ Gợi ý địa điểm thưởng thức:
Bánh trung thu Bình Chung - 103 Xuân Đỉnh, phường Xuân Đỉnh, HN
Bánh trung thu Bảo Phương - 183&201 Thụy Khuê, phường Tây Hồ, HN
Bánh Trung Thu - món quà đoàn viên vào mỗi dịp thu tới (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
07. Ký ức mùa thu – Điểm hẹn của những hoài niệm
Không phải ngẫu nhiên mà mùa thu thường xuất hiện trong những hình dung về Hà Nội. Qua nhiều thế hệ, mùa thu đã trở thành nguồn cảm hứng trong văn chương và âm nhạc. Từ những bài hát hoài niệm như Nhớ mùa thu Hà Nội của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn với hình ảnh cây cơm nguội vàng, phố xưa và mái ngói thâm nâu, cho tới những ca khúc ra đời sau này như Nồng nàn Hà Nội của Nguyễn Đức Cường lại gợi lên một thành phố trẻ trung hơn, với Hồ Gươm, phố phường và nhịp sống đô thị. Nhưng tựu chung lại dù là trước đây hay hiện tại, mùa thu vẫn là một thứ gì đó nhẹ nhàng, dịu êm trong ký ức chung về Hà Nội.
Với ký ức của mỗi người, “mùa thu Hà Nội” lại có những đặc điểm và nét rất riêng biệt nhưng tựu chung, đó vẫn là những ngày thật nhẹ nhàng và dịu êm.
Những ký ức ấy không chỉ nằm trên trang sách hay trong lời ca của những người nghệ sĩ mà nó còn nằm trong những trải nghiệm đáng nhớ của mỗi người trong những ngày lá vàng của Hà Nội. Với người này, đó có thể là ngày đầu tiên đi học dưới tiết mát mẻ, trên đầu là những áng mây trắng và bầu trời trong xanh; nhưng với người khác, đó có thể là những buổi chiều đạp xe quanh Hồ Tây, lần đầu thưởng thức cốm làng Vòng hay những mùa Trung thu được gia đình đưa đi dạo chơi trung thu phố Hàng Mã.
Mỗi người có một kỷ niệm riêng, nhưng thường cùng gặp nhau ở cảm giác mùa thu khiến những điều bình dị trở nên đáng nhớ hơn. Một con phố, mùi hoa sữa, món quà theo mùa hay khoảng trời quen thuộc đều có thể trở thành dấu mốc của thời gian.
Mùa thu Hà Nội bắt đầu từ những điều rất đỗi bình thường...
Sẽ chẳng có một định nghĩa nào đủ bao quát cho mùa thu Hà Nội. Người tìm thu trong hương hoa sữa, kẻ nhớ thu vì vị cốm mới, có người lại chỉ cần một vạt nắng xiên trên con phố cũ. Thu Hà Nội là sự hòa quyện tinh tế của khí hậu, cảnh quan, ẩm thực, văn hóa và những miền ký ức.
Có lẽ, điều khiến mùa thu Hà Nội trở nên đặc biệt không nằm ở việc thành phố thay đổi quá nhiều, mà ở cách chúng ta nhìn thấy những điều bình thường bằng một cảm nhận khác. Và đôi khi, chỉ cần chậm lại một chút, mùa thu đã ở ngay trước mắt.
Còn giờ thì đừng quên chia sẻ thêm những câu chuyện thú vị về ẩm thực và đời sống, văn hoá cùng Ninh tại:
Facebook: Ninh Tito
Instagram: @ninheating
Youtube: Ninh Titô

