Phía sau 3 tập Thanh Hóa: Chiếc xe đạp thồ và 4 ngày quay không theo kế hoạch
Một chiếc xe đạp thồ, bốn ngày ghi hình và ba tập phim. Từ một ý tưởng trên giấy, Ninh cùng ekip đã đưa chiếc xe qua nhiều bối cảnh của Thanh Hóa, xoay xở trước những thay đổi tại hiện trường và tìm cách giữ trọn mạch kể ban đầu. Nhưng phía sau những khung hình chỉ xuất hiện vài giây còn là câu chuyện về sự chuẩn bị, tính kiên nhẫn và cách một ekip học từ chính những người làm nghề mình gặp trên đường.
Khi đến một vùng đất, Ninh và ekip thường bắt đầu từ món ăn, địa danh hoặc sản vật quen thuộc. Nhưng đó chỉ là cánh cửa đầu tiên. Điều cả nhóm muốn tìm hiểu sâu hơn là con người, ký ức và những lớp văn hóa đã làm nên bản sắc của nơi ấy.
Với Thanh Hóa, một trong những hình ảnh kết nối các câu chuyện ấy là chiếc xe đạp thồ.
Từ ý tưởng tới hành trình thực tế
Vậy tại sao lại là “xe đạp thồ”?
Ngay từ giai đoạn phát triển ý tưởng, ekip muốn tìm một hình ảnh có thể nối hành trình hôm nay với một phần lịch sử của Thanh Hóa. Chiếc xe đạp thồ được lựa chọn bởi phương tiện tưởng như rất đỗi bình thường này từng gắn với đóng góp của quân và dân Thanh Hóa trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, khi những chuyến xe chở lương thực, vũ khí và hàng hóa hướng về chiến trường.
Xe đạp thồ của ông Bùi Tín - dân công tỉnh Thanh Hóa dùng để vận chuyển lương thực, vũ khí phục vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 là hình mẫu để ekip thực hiện ý tưởng (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
Vì thế, chiếc xe xuất hiện trong ba tập phim không chỉ để tạo hình. Nó là một gợi nhắc về sức người, về khả năng chuyên chở và về cách những điều bình dị có thể trở thành một phần của lịch sử.
Tuy nhiên, chọn được hình ảnh mới chỉ là bước đầu. Ekip không tìm được một chiếc xe phục dựng hoàn chỉnh phù hợp với yêu cầu ghi hình, nên phải bắt đầu từ một chiếc xe đạp, sau đó tìm thêm tre, bao tải và các chi tiết phụ trợ để tái tạo hình dáng cần thiết.
Một chiếc xe, hai lần lắp ráp
Chiếc xe được lắp lần thứ nhất tại Hà Nội để kiểm tra tổng thể. Trước khi di chuyển vào Thanh Hóa, toàn bộ phần tre, bao tải và phụ kiện lại được tháo rời khỏi khung xe. Đến nơi, ekip lắp chiếc xe lần thứ hai rồi tiếp tục gia cố để có thể đưa vào những bối cảnh quay thực tế.
Đó là bài toán phải tính ngay từ đầu: đạo cụ cần đúng với ý tưởng hình ảnh, nhưng đồng thời phải vận chuyển được, lắp lại được và đủ chắc chắn trong suốt lịch quay.
Một đạo cụ, nhưng không chỉ để làm nền
Ninh không dùng chiếc xe đạp thồ như phương tiện di chuyển giữa các địa điểm. Ekip xem nó như một sợi dây hình ảnh, chỉ đưa vào những phân đoạn phù hợp để kết nối các lát cắt khác nhau của hành trình.
Điều khó nằm ở chỗ chiếc xe phải hiện diện đủ rõ để người xem ghi nhớ, nhưng không được khiến câu chuyện trở nên sắp đặt. Mỗi lần Ninh dắt xe, mỗi vị trí chiếc xe dừng lại hay mỗi chuyển động đi qua khung hình đều cần ăn nhập với bối cảnh và nhịp kể của tập phim.
Xe đạp thồ không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là sợi dây liên kết những lát cắt văn hoá của Thanh Hoá (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
Từ một vật dụng gắn với ký ức lịch sử, chiếc xe được đặt vào hành trình hiện tại. Nhờ vậy, câu chuyện về Thanh Hóa không chỉ được kể bằng lời thuyết minh mà còn được gợi mở qua một hình ảnh trở đi trở lại trong suốt ba tập.
Bốn ngày quay và những thay đổi ngoài dự kiến
Trước khi lên đường, ekip đã chuẩn bị lịch ghi hình khá chi tiết cho bốn ngày tại Thanh Hóa: đi đâu, quay nội dung gì và cần hoàn thành trong khoảng thời gian nào. Nhưng hiện trường hiếm khi vận hành chính xác như một bảng kế hoạch.
Một số yếu tố bất khả kháng khiến lịch trình phải thay đổi, đặc biệt ở phần ghi hình tại các làng nghề. Ekip không thể thực hiện đầy đủ tất cả điểm đến như dự kiến ban đầu. Nếu cố bám vào lịch cũ, những thay đổi ở một địa điểm có thể kéo theo toàn bộ phần còn lại của chuyến đi.
Vì vậy, cả nhóm phải điều chỉnh ngay tại chỗ: sắp xếp lại thứ tự ghi hình, cân đối thời lượng giữa các nội dung và xác định phần nào thực sự cần thiết để giữ mạch chung của ba tập. Mục tiêu không còn là hoàn thành bằng được mọi đầu việc đã viết trên giấy, mà là bảo toàn câu chuyện cốt lõi bằng những điều kiện đang có.
Đó là một phần ít khi xuất hiện trên màn hình của công việc sản xuất. Chuẩn bị kỹ giúp ekip biết mình muốn kể điều gì; còn sự linh hoạt giúp câu chuyện ấy không đổ vỡ khi thực tế thay đổi.
Có những cảnh vài giây phải quay nhiều lần
Với chiếc xe đạp thồ, yêu cầu không chỉ là ghi lại cảnh Ninh dắt xe. Chuyển động của người, xe, máy quay và bối cảnh phải hòa vào nhau để hình ảnh không trở nên gượng ép.
Có những cảnh nhìn trên phim rất đơn giản nhưng lại cần thực hiện nhiều lần. Thời tiết khắc nghiệt khiến việc quay ngoài trời khó khăn hơn, trong khi ekip vẫn phải bảo đảm chuyển động, góc máy và nhịp hình ảnh đúng với ý đồ. Một đoạn chỉ tồn tại vài giây trong bản dựng cuối cùng đôi khi là kết quả của nhiều lần làm lại.
Có những cảnh quay phải quay đi quay lại tới hàng chục lần để chọn được những footage chất lượng nhất (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
Ngược lại, không phải khoảnh khắc đáng giá nào cũng được dự tính trước. Một góc máy tình cờ giữ lại đúng không khí của làng nghề, một thao tác của người thợ diễn ra đúng lúc hay một chi tiết nhỏ bất ngờ bước vào khung hình đều có thể giúp câu chuyện chân thực hơn.
Bởi vậy, sau mỗi ngày quay, công việc không dừng ở việc kiểm tra hình ảnh có đủ sáng, đủ nét hay không. Ekip còn phải xem lại footage để nhận ra đâu là khoảnh khắc có khả năng kể chuyện. Giá trị của một cảnh quay không nằm ở việc nó được chuẩn bị cầu kỳ đến mức nào, mà ở điều nó nói được khi đặt vào đúng vị trí.
Điều còn lại sau hành trình Thanh Hóa
Sau bốn ngày đi qua nhiều địa điểm và gặp gỡ những người làm nghề, điều Ninh nhớ không chỉ là món ăn hay khung cảnh đã xuất hiện trong ba tập phim. Đọng lại rõ hơn là cách mỗi người gắn bó với công việc của mình.
Mỗi nghề có một quy trình riêng, nhưng đều đòi hỏi sự cẩn trọng. Có công đoạn cần chính xác, có việc phải chờ đúng thời điểm, và có những kinh nghiệm chỉ hình thành sau nhiều năm quan sát rồi tự tay thực hành. Những điều ấy không phải lúc nào cũng nhìn thấy trong thành phẩm, nhưng lại quyết định thành phẩm sẽ ra sao.
Những khoảnh khắc Ninh được tự tay làm cùng những người ở làng nghề (Nguồn ảnh: Ninh Tito)
Điều đó cũng rất gần với công việc làm nội dung. Khán giả có thể xem một cảnh trong vài giây hoặc thưởng thức một tập phim trong vài chục phút, nhưng phía sau là nhiều lớp công việc không thể làm qua loa: nghiên cứu, chuẩn bị, ghi hình, thay đổi kế hoạch và chọn lại từng khoảnh khắc trong phòng dựng.
Có lẽ sau chuyến đi này, Ninh hiểu câu chuyện “làm nghề” theo một cách cụ thể hơn. Sự chỉn chu không nằm ở những lời nói lớn lao. Nó được tạo nên từ cách một người quan sát, kiểm tra và kiên nhẫn với từng việc nhỏ cho đến khi sản phẩm thực sự hoàn thành.
Chiếc xe đạp thồ cũng đi hết hành trình theo cách như vậy. Từ một ý tưởng, nó được lắp rồi tháo, vận chuyển, lắp lại và đưa qua từng bối cảnh. Trên màn hình, chiếc xe chỉ là một phần của câu chuyện Thanh Hóa. Phía sau máy quay, nó nhắc ekip về chính điều chuyến đi đã cho mình thấy: một kết quả trọn vẹn luôn được tạo nên từ rất nhiều công việc thầm lặng.
Và một chuyến đi được tạo nên từ rất nhiều khoảnh khắc, không phải tất cả đều xuất hiện trên màn hình. Có những câu chuyện nằm phía sau máy quay…
Cảm ơn những người đã cùng chúng mình làm nên ba tập phim
Để các câu chuyện thực sự thành hình, Ninh và ekip cần nhiều hơn một kế hoạch quay. Cả nhóm cần sự tin tưởng của những người đã mở cửa đón mình trong suốt chuyến đi.
Ninh và ekip xin cảm ơn các cô, chú, anh, chị tại Thanh Hóa đã nhiệt tình chào đón, chia sẻ và tạo điều kiện để cả nhóm đến gần hơn với đời sống, món ăn và các làng nghề địa phương. Chính sự cởi mở ấy giúp những thước phim giữ được không khí chân thực của vùng đất và con người nơi đây.
Cảm ơn Phương Ly, vị khách mời đã đồng hành cùng Ninh trong hành trình Thanh Hóa và mang đến một màu sắc riêng cho chuyến đi.
Ba tập phim đã khép lại, nhưng những cuộc gặp gỡ và câu chuyện được chia sẻ vẫn là phần đáng nhớ nhất. Cảm ơn Thanh Hóa đã cho Ninh và ekip cơ hội được nhìn, được nghe và kể lại một phần câu chuyện của vùng đất này.
👉🏻 Để hiểu thêm về những câu chuyện phía sau ống kính, xin mời bạn ghé thăm video hậu trường đã có mặt trên youtube Ninh Titô:
Chia sẻ thêm những câu chuyện thú vị về ẩm thực và đời sống, văn hoá cùng Ninh tại:
Facebook: Ninh Tito
Instagram: @ninheating
Youtube: Ninh Titô
